Pizza wywodzi się ze starożytnych placków wypiekanych przez Greków i Rzymian, jednak swoją dzisiejszą formę zawdzięcza XVIII-wiecznym neapolitańskim ulicznym sprzedawcom żywności. Przełomem było pojawienie się pomidorów w Europie i legenda o pizzy Margherita upieczonej w 1889 roku dla królowej Małgorzaty Sabaudzkiej. Z Neapolu, poprzez fale emigracji włoskiej, pizza podbiła Amerykę i cały świat, stając się globalnym symbolem kuchni i kultury.

Skąd pochodzi słowo „pizza”? Etymologia i pierwsze wzmianki

Słowo „pizza” po raz pierwszy pojawiło się w łacińskim dokumencie z 997 roku w południowowłoskiej Gaecie, a jego korzenie etymologiczne sięgają co najmniej trzech tradycji językowych. Lingwiści od dekad spierają się o pochodzenie tej nazwy, wskazując na łacińskie pinsa (od pinsere – spłaszczać, ugniatać), greckie pitta (placek) oraz starogermańskie bizzo (kęs, kawałek). Każda z tych etymologii ma swoich zwolenników w środowisku akademickim, co sprawia, że jednoznaczne ustalenie pochodzenia słowa pozostaje niemożliwe.

Pizza jako nazwa funkcjonowała w średniowiecznych dokumentach w różnych formach graficznych – picea, pizzas, piza – i nie oznaczała jeszcze dania, które znamy współcześnie. W dokumentach z Gaety termin ten odnosił się raczej do rodzaju opłaty lub daniny w postaci placka, co pokazuje, jak daleko ówczesne znaczenie odbiegało od dzisiejszego. Ewolucja nazwy szła w parze z ewolucją samego dania – od prostego placka z mąki do złożonej potrawy z dziesiątkami wariantów. Warto zauważyć, że niektórzy badacze wskazują też na longobardskie pizzo (punkt, kęs), co dodatkowo komplikuje ustalenie jednoznacznej etymologii.

„Picea” z roku 997 – najstarszy zapis nazwy

Najstarszy znany zapis słowa „pizza” pochodzi z łacińskiego dokumentu datowanego na 997 rok, sporządzonego w mieście Gaeta w regionie Lacjum. Dokument ten dotyczy zobowiązań feudalnych – lokator miał dostarczać biskupowi Gaety dwanaście pizz w określone święta kościelne, w tym w Boże Narodzenie i Wielkanoc. Forma picea lub pizzas użyta w tekście oznaczała rodzaj płaskiego placka z mąki, daleką od współczesnej pizzy z sosem pomidorowym i mozzarellą. Zapis ten potwierdza jednak, że nazwa i podstawowa koncepcja płaskiego wypieku były obecne na Półwyspie Apenińskim już ponad tysiąc lat temu.

Starożytne korzenie pizzy – Grecja, Rzym i basen Morza Śródziemnego

Pizza ma korzenie w starożytnych kulturach całego basenu Morza Śródziemnego – Grecy, Egipcjanie i Rzymianie wypiekali płaskie placki z oliwą i ziołami setki lat przed pojawieniem się pierwszej pizzy neapolitańskiej. Idea prostego ciasta uzupełnionego o dostępne składniki i pieczonego na gorącym kamieniu pojawiała się niezależnie w wielu cywilizacjach starożytnego świata. Już w Babilonii około 2000 roku p.n.e. powstawały placki ze zbóż, które można uznać za najstarszych przodków pizzy.

W starożytnej Grecji popularne były placki zwane plakous (od greckiego plakous – płaski) i plangutos, które smarowano oliwą z oliwek, posypywano ziołami i serem. Ateński poeta Archestratos w IV wieku p.n.e. opisywał płaskie ciasta z dodatkami jako powszedni posiłek. To właśnie greccy kolonizatorzy przynieśli tradycję wypieków placków do południowych Włoch, tworząc kulturowy pomost między Helladą a przyszłym Neapolem. Grecka kolonia Neapolis (Nowe Miasto) – założona w VIII wieku p.n.e. – dała nazwę miastu, które wieki później stanie się kolebką pizzy.

Egipcjanie wnieśli do tej historii kluczowy element – zakwas. Jako pionierzy fermentacji chleba, opanowali technikę wykorzystania dzikich drożdży do spulchniania ciasta już około 3000 roku p.n.e. Bez tej technologii pizza w dzisiejszej formie nie byłaby możliwa – to właśnie fermentacja ciasta nadaje mu charakterystyczną lekkość i sprężystość. Archeologiczne znaleziska z grobowców faraonów potwierdzają, że płaskie placki towarzyszyły Egipcjanom jako codzienny pokarm i ofiara grobowa.

W Rzymie popularne były focaccie – płaskie placki przyprawiane ziołami, oliwą i niekiedy serem, sprzedawane na targowiskach jako szybki posiłek plebsu. Rzymski poeta Wergiliusz w Eneidzie opisuje scenę jedzenia prostych placków służących za jadalne talerze – co niektórzy badacze interpretują jako literacki ślad protopizzy. Marek Porcjusz Katon Starszy w traktacie De Agri Cultura z II wieku p.n.e. podaje przepis na placenta – rodzaj ciasta z serem i miodem pieczonego na liściach laurowych.

Grecy, Egipcjanie i Rzymianie – kto był pierwszy?

Chronologicznie to Egipcjanie (ok. 3000 p.n.e.) pierwsi opanowali fermentację ciasta, Grecy (VI-IV w. p.n.e.) jako pierwsi dodawali do placków oliwę i sery, a Rzymianie (III-I w. p.n.e.) rozwinęli tradycję focacci jako ulicznego jedzenia. Mimo tych starożytnych korzeni, żadna z tych cywilizacji nie stworzyła pizzy w dzisiejszym rozumieniu – brakowało kluczowego składnika: pomidora, który dotarł do Europy dopiero w XVI wieku. To Neapol połączył wszystkie te tradycje i dodał pomidory, tworząc danie, które znamy.

Focaccia i plakous – przodkowie pizzy

Focaccia i grecki plakous to najbliżsi przodkowie współczesnej pizzy. Łączy je z nią podstawowa zasada – płaskie ciasto z dodatkami pieczone w wysokiej temperaturze. Różni je brak dwóch składników definiujących dzisiejszą pizzę: sosu pomidorowego i mozzarelli. Focaccia pozostaje do dziś żywą tradycją kulinarną Włoch – w samej Ligurii istnieje ponad 20 regionalnych odmian tego pieczywa. Porównanie focacci z pizzą pokazuje, jak jeden dodatkowy składnik – pomidor – potrafił zmienić proste pieczywo w globalną ikonę gastronomii.

Neapol – miasto, które dało światu pizzę

Neapol w XVIII wieku przekształcił prosty placek z mąki i wody w ikonę kuchni włoskiej – to tu pizza stała się streetfoodem, potem królewskim przysmakiem i w końcu certyfikowanym wyrobem tradycyjnym. Miasto to, jedno z największych i najgęściej zaludnionych w ówczesnej Europie, z populacją przekraczającą 400 000 mieszkańców, potrzebowało taniego, szybkiego jedzenia dla mas. Pizza idealnie wypełniła tę niszę.

Uliczni sprzedawcy – zwani pizzaiolo – wypiekali płaskie placki w prostych piecach i sprzedawali je na kawałki przechodniom. Cena jednego kawałka pizzy była tak niska, że nawet najbiedniejsi mieszkańcy Neapolu mogli sobie na nią pozwolić. To właśnie ta dostępność uczyniła pizzę fundamentem neapolitańskiej kultury kulinarnej. W dzielnicach portowych i na głównych ulicach miasta pizza była sprzedawana z ruchomych wózków wyposażonych w małe piece – pierwowzór współczesnych food trucków. Król Ferdynand II Bourbon w pierwszej połowie XIX wieku miał potajemnie odwiedzać pizzerie, łamiąc dworski protokół – pizza smakowała mu na tyle, że kazał zainstalować piec do pizzy w pałacu królewskim w Capodimonte.

Pizza jako jedzenie biedoty – geneza społeczna

Pierwotna pizza neapolitańska to danie skrajnej prostoty: ciasto z mąki, woda, oliwa z oliwek, czosnek i sól – najtańsze składniki dostępne na targu. Główną grupą konsumentów byli lazzaroni – neapolitańska biedota miejska, pracownicy dniówkowi i bezdomni, którzy potrzebowali sytego posiłku za kilka groszy. Szacuje się, że w XVIII-wiecznym Neapolu żyło ponad 50 000 lazzaronich, dla których pizza sprzedawana na ulicach stanowiła główne źródło kalorii. Paradoks historii polega na tym, że danie wymyślone z biedy stało się jednym z najdroższych i najbardziej pożądanych specjałów kuchni światowej – od ulicznych straganów lazzaronich do restauracji z gwiazdkami Michelin.

Pomidory zmieniają wszystko – XVII wiek i kulinarny przełom

Pomidory dotarły do Europy z Ameryki Południowej w XVI wieku za sprawą hiszpańskich konkwistadorów, lecz przez ponad sto lat Europejczycy uważali je za roślinę trującą lub co najwyżej ozdobną. Włoski botanik Pietro Andrea Mattioli w 1544 roku opisał pomidora jako „pomo d’oro” (złote jabłko), ale ostrzegał przed jego spożyciem. Dopiero w XVII wieku ubodzy mieszkańcy Neapolu, nie mając wiele do stracenia, zaczęli dodawać pomidory do swoich placków – i odkryli, że kwaśny, soczysty owoc doskonale komponuje się z prostym ciastem.

Ten kulinarny przełom zmienił pizzę na zawsze. Przed pomidorem pizza była suchym, skromnym plackiem; po jego dodaniu stała się kolorowym, aromatycznym daniem o wyrazistym smaku, które zaczęło przyciągać także zamożniejszych klientów. Odmiana pomidora San Marzano, uprawiana na żyznych glebach wulkanicznych u podnóża Wezuwiusza, stała się z czasem standardem dla sosu na pizzę neapolitańską.

Pierwsza pizzeria na świecie – Antica Port’Alba (1738)

Antica Pizzeria Port’Alba w Neapolu to najstarsza pizzeria na świecie. Założona w 1738 roku jako uliczny stragan przy Porta Alba, w 1830 roku przekształciła się w lokal z siedzącymi miejscami – pierwszy w historii restaurant typu pizzeria. Niektóre źródła datują jej powstanie na 1780 rok, lecz niezależnie od rozbieżności, Port’Alba pozostaje najstarszym udokumentowanym punktem sprzedaży pizzy. Lokal działa do dziś przy Via Port’Alba 18 w Neapolu, przyciągając turystów z całego świata jako żywy pomnik historii pizzy.

Pizza Margherita – legenda, która zmieniła historię (1889)

W 1889 roku pizzaiolo Raffaele Esposito przygotował dla królowej Małgorzaty Sabaudzkiej pizzę w barwach włoskiej flagi – czerwone pomidory, biała mozzarella, zielona bazylia – nadając jej imię królowej i zmieniając historię pizzy na zawsze. To wydarzenie, choć otoczone legendą i kwestionowane przez część historyków, stało się momentem przełomowym w postrzeganiu pizzy – z potrawy biedoty awansowała na danie godne królewskiego stołu.

Kontekst historyczny tego wydarzenia jest istotny. Włochy przeżywały okres Risorgimento – zjednoczenia państwa zakończonego formalnie w 1871 roku – a król Umberto I wraz z królową Margheritą Sabaudzką odwiedzali Neapol, by zbliżyć monarchię do południowych prowincji. Pizza, lokalne danie neapolitańczyków, stała się nieoczekiwanym narzędziem dyplomacji kulinarnej. Wizyta królewskiej pary w pizzerii przełamała barierę klasową, która przez wieki oddzielała pizzę od wyższych sfer.

Raffaele Esposito i królowa Małgorzata Sabaudzka

Raffaele Esposito był właścicielem Pizzeria Brandi (wówczas znanej jako Pizzeria di Pietro e Basta Così) przy Via Chiaia w Neapolu. Według tradycji, to on otrzymał zaproszenie do przygotowania pizzy dla królewskiej pary podczas ich wizyty w 1889 roku. Esposito przygotował trzy rodzaje pizzy: jedną z tłuszczem wieprzowym (pizza alla mastunicola), jedną białą z czosnkiem (pizza marinara) i jedną z pomidorami, mozzarellą i bazylią. Królowa wybrała tę ostatnią, a Esposito nazwał ją na jej cześć Pizza Margherita. Zachował się list pochwalny od nadwornej damy Camilli Galli, choć współcześni historycy kwestionują autentyczność tego dokumentu, sugerując że legenda mogła zostać wzbogacona po fakcie.

Składniki w barwach włoskiej flagi

Trzy składniki pizzy Margherita odpowiadają kolorom włoskiej flagi przyjętej po zjednoczeniu: pomidory (czerwony), mozzarella (biały) i bazylia (zielony). Ta symboliczna zbieżność uczyniła z Margherity nie tylko danie, ale patriotyczny symbol nowych, zjednoczonych Włoch. Współczesna pizza Margherita zachowuje tę samą kompozycję – sos pomidorowy San Marzano, mozzarella di bufala lub fior di latte oraz świeża bazylia – choć jakość składników i technika wypieku ewoluowały. Charakterystyczny cornicione (puszysty, lekko przypalony brzeg o grubości 1-2 cm) jest dziś nieodłącznym elementem autentycznej Margherity przygotowywanej w tradycji pizza napoletana.

Jak pizza podbiła Amerykę – emigracja i nowe style

Fale włoskiej emigracji na przełomie XIX i XX wieku przyniosły pizzę do Ameryki – w 1905 roku w Nowym Jorku otwarto Lombardi’s, pierwszą amerykańską pizzerię, dając początek stylom, które zmieniły oblicze pizzy na świecie. Między 1880 a 1920 rokiem do Stanów Zjednoczonych wyemigrowało około 4 milionów Włochów, głównie z południowych regionów – Kampanii, Sycylii i Kalabrii. Pizza była dla nich smakiem ojczyzny i elementem tożsamości kulturowej w obcym kraju.

Prawdziwy boom na pizzę w USA nastąpił po II wojnie światowej, gdy amerykańscy żołnierze wracający z Włoch przywieźli ze sobą upodobanie do tego dania. Pizza przestała być potrawą włoskiej diaspory i stała się ogólnoamerykańskim fenomenem. W latach 50. i 60. XX wieku powstawały sieci pizzerii takie jak Pizza Hut (1958) i Domino’s (1960), które przekształciły rzemieślniczą pizzę w produkt masowy. Do 1960 roku w samych Stanach Zjednoczonych działało już ponad 20 000 pizzerii.

Lombardi’s – pierwsza pizzeria w USA (1905)

Gennaro Lombardi, imigrant z Neapolu, otworzył pierwszą licencjonowaną pizzerię w Stanach Zjednoczonych w 1905 roku przy 53 1/2 Spring Street na Manhattanie. Lombardi używał pieca węglowego, który nadawał pizzy charakterystyczny, lekko dymny smak, odróżniający ją od neapolitańskiego oryginału pieczonego w piecu opalanym drewnem. Nowy Jork stał się kolebką amerykańskiej pizzy nie przypadkiem – to tu koncentrowała się największa społeczność włoskich imigrantów na kontynencie. Lokalizacja w Little Italy gwarantowała stały napływ klientów znających i ceniących to danie. Z Lombardi’s wywodzą się legendarni uczniowie, którzy założyli kolejne nowojorskie pizzerie: John’s of Bleecker Street i Totonno’s na Coney Island.

Pizza nowojorska, chicagowska i Detroit-style

Ameryka nie tylko przyjęła pizzę – stworzyła zupełnie nowe style, które odzwierciedlają charakter poszczególnych miast. Trzy najważniejsze amerykańskie odmiany pizzy różnią się fundamentalnie od neapolitańskiego oryginału i od siebie nawzajem.

Styl	Ciasto	Składniki	Charakterystyka
Nowojorski	Cienkie, elastyczne, składane na pół	Sos pomidorowy, mozzarella, duże kawałki	Sprzedawana na kawałki, jedzenie uliczne
Chicagowski (deep dish)	Grube, układane w głębokiej formie	Ser na dole, składniki w środku, sos na wierzchu	Przypomina zapiekankę, wypiek trwa 30-45 min
Detroit-style	Prostokątne, tłuste, chrupiące na brzegach	Ser do samych brzegów, sos w paski na wierzchu	Pieczona w stalowej formie do części samochodowych

Pizza nowojorska to symbol ulicznego jedzenia – cienkie, elastyczne ciasto składane na pół i jedzone w biegu. Pizza chicagowska, znana jako deep dish, wynaleziona w 1943 roku w restauracji Pizzeria Uno przez Ike’a Sewella, to głęboka zapiekanka z odwróconą kolejnością warstw. Detroit-style powstała w latach 40. XX wieku i jest pieczona w przemysłowych stalowych formach, co nadaje jej charakterystyczny chrupiący brzeg z karmelizowanym serem.

Pizza w Polsce – czy Zygmunt Stary jadł pizzę?

Legenda głosi, że pizza pojawiła się na polskim dworze dzięki Bonie Sforzy – włoskiej żonie Zygmunta Starego – choć historycy spierają się, czy ówczesne „włoskie placki” można już nazwać pizzą. Bona Sforza, księżniczka z Bari, przybyła do Krakowa w 1518 roku i rzeczywiście zrewolucjonizowała polską kuchnię, wprowadzając na dwór włoszczyznę (pietruszkę, seler, pory), a także warzywa wcześniej nieznane lub rzadko używane w polskiej kuchni. Wpływ Bony na polską gastronomię był tak silny, że do dziś zestaw warzyw korzeniowych nazywamy po prostu „włoszczyzną” – jedynym takim terminem kulinarnym w języku polskim.

Twierdzenie, że Zygmunt Stary jadł pizzę, jest jednak uproszczeniem. W XVI wieku pizza neapolitańska nie istniała jeszcze w formie, którą znamy – pomidory dopiero dotarły do Europy i nie trafiały na placki. To, co Bona mogła przywieźć, to tradycja pieczenia płaskich chlebów z dodatkami typowych dla kuchni włoskiego Południa – dalekich przodków dzisiejszej pizzy. Dwór Jagiellonów korzystał z włoskich kucharzy, którzy mogli przygotowywać focaccie i inne włoskie wypieki, ale nazywanie ich „pizzą” byłoby anachronizmem.

Współczesna pizza dotarła do Polski de facto dopiero w latach 80. i 90. XX wieku, wraz z otwarciem pierwszych pizzerii w dużych miastach. Jedną z pierwszych była warszawska Pizzeria Napoli przy ulicy Foksal, otwarta w 1977 roku. Polska adaptacja pizzy – często na grubszym cieście, z ketchupem zamiast sosu pomidorowego i z dużą ilością sera – stała się osobnym fenomenem kulinarnym, który do dziś wzbudza dyskusje wśród purystów kuchni włoskiej.

Pizza dziś – od UNESCO do globalnych wariacji kulinarnych

W 2017 roku pizza neapolitańska została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO, a jednocześnie na całym świecie powstają jej lokalne wariacje – od japońskiej pizzy z serem i miodem po australijską z mięsem kangura. Pizza jest dziś najpopularniejszym daniem na świecie, a jej globalny rynek przekracza 150 miliardów dolarów rocznie. Ta dwoistość – tradycja chroniona przez UNESCO kontra nieustanne innowacje – definiuje współczesną historię pizzy.

Associazione Verace Pizza Napoletana (AVPN) i certyfikacja

Associazione Verace Pizza Napoletana (AVPN) to organizacja założona w 1984 roku w Neapolu w celu ochrony autentycznej receptury pizza napoletana. Zgodnie z regulaminem AVPN, prawdziwa pizza neapolitańska musi spełniać ścisłe kryteria: ciasto o grubości maksymalnie 3 mm w środku, średnica nieprzekraczająca 35 cm, wypiek w piecu opalanym drewnem w temperaturze 485 stopni Celsjusza przez 60-90 sekund. Certyfikat Vera Pizza Napoletana otrzymało dotychczas ponad 900 pizzerii w kilkudziesięciu krajach. Fermentacja ciasta musi trwać minimum 8 godzin – najlepsze pizzerie stosują fermentację 24-48-godzinną na bazie mąki typu 00, wody, soli i drożdży.

UNESCO 2017 – pizza jako niematerialne dziedzictwo ludzkości

W grudniu 2017 roku UNESCO wpisało sztukę neapolitańskiego pizzaiolo (l’arte del pizzaiolo napoletano) na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości. Ochroną objęto nie sam produkt, lecz rzemiosło i tradycję przygotowywania pizzy – od ręcznego formowania ciasta, przez technikę rzucania nim w powietrze, po obsługę pieca opalanego drewnem. Wpis ten był wynikiem wieloletniej kampanii, popartej petycją z ponad 2 milionami podpisów zebranymi we Włoszech. Po wpisie na listę UNESCO zainteresowanie autentyczną pizzą neapolitańską wzrosło globalnie, a kursy dla przyszłych pizzaiolo w Neapolu odnotowały rekordową liczbę uczestników.

Pizza na świecie – od Tokio po Buenos Aires

Globalizacja pizzy zaowocowała lokalnymi wariacjami, które zaskakują oryginalnością. W Japonii popularna jest pizza z miodem, serem camembert i kukurydzą, a japoński koncept okonomiyaki (placek z kapustą) bywa nazywany „japońską pizzą”. W Brazylii toppingi obejmują rodzynki, buraki, przepiórcze jaja i dulce de leche – pizza na słodko to tam norma. Sao Paulo, z ponad 6 000 pizzeriami, jest drugim po Nowym Jorku największym rynkiem pizzy na świecie.

Australijczycy eksperymentują z mięsem kangura i emu na cieście. W Indiach pizza dostaje marynowany imbir, paner (ser indyjski) i baraninę tikka. Osobną kategorią jest pizza hawajska z ananasem i szynką – wynaleziona nie na Hawajach, lecz w Kanadzie w 1962 roku przez Sama Panopoulos, greckiego imigranta prowadzącego restaurację w Ontario.

Ciekawostki o historii pizzy, które cię zaskoczą

Od pizzy, która służyła jako środek płatniczy w starożytnym Egipcie, po najdroższą pizzę świata wartą ponad 10 000 euro – historia tego dania pełna jest zaskakujących faktów i rekordów. Pizza od wieków nie przestaje zadziwiać zarówno historyków, jak i miłośników kuchni.

Światowy Dzień Pizzy obchodzony jest 9 lutego – data upamiętnia wkład pizzy do światowego dziedzictwa kulinarnego. Największa pizza na świecie według Księgi Rekordów Guinessa została upieczona w 2023 roku w Los Angeles – miała powierzchnię ponad 1 300 metrów kwadratowych i ważyła prawie 6 tys. kilogramów. Najdroższa pizza świata – „Louis XIII” serwowana w restauracji Renato Viola w Salerno – kosztuje ponad 10 000 euro i zawiera kawior z jesiotra, homara norweskiego, krewetki z Cilento i trzy rodzaje kawioru.

Pizza była też historycznie jednym z pierwszych dań dostarczanych „na wynos”. Neapolitańscy pizzaiolo w XVIII i XIX wieku wysyłali chłopców z drewnianymi skrzynkami na głowach, pełnymi gorących kawałków pizzy, do klientów w całym mieście – to protoplasta współczesnego food delivery. W starożytnym Egipcie płaskie placki z mąki służyły ponadto jako rodzaj waluty – płacono nimi za drobne usługi i towary na targowiskach.

Sztuka akrobatycznego rzucania ciastem – pizzaiolo acrobatico – stała się odrębną dyscypliną. Od 1991 roku co roku odbywają się Mistrzostwa Świata w Akrobatycznym Rzucaniu Pizzą organizowane przez federację pizzaiolo we Włoszech. Zawodnicy wykonują figury wirujące z ciastem o średnicy do 60 cm, osiągając rzuty na wysokość ponad 3 metrów.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o historię pizzy

Kto pierwszy wymyślił pizzę?

Nie da się wskazać jednego wynalazcy pizzy. Starożytni Grecy, Egipcjanie i Rzymianie niezależnie wypiekali płaskie placki z dodatkami, ale pizza w dzisiejszej formie – z sosem pomidorowym i serem – powstała w Neapolu w XVIII wieku dzięki anonimowym ulicznym sprzedawcom.

W jakim kraju wymyślono pizzę?

Pizzę w dzisiejszym rozumieniu wymyślono we Włoszech, konkretnie w Neapolu w regionie Kampania. Starożytne korzenie sięgają jednak Grecji, Egiptu i Rzymu, gdzie wypiekano podobne placki setki lat przed powstaniem neapolitańskiej pizzy.

Czemu pizza nazywa się pizza?

Etymologia słowa „pizza” nie jest jednoznaczna. Najczęściej wskazuje się na łacińskie pinsa (spłaszczony), greckie pitta (placek) lub germańskie bizzo (kęs). Najstarszy zapis tego słowa pochodzi z dokumentu z 997 roku z Gaety we Włoszech.

Kto wynalazł pizzę Margheritę?

Pizzę Margheritę przypisuje się Raffaelowi Esposito z Pizzeria Brandi w Neapolu, który w 1889 roku przygotował ją dla królowej Małgorzaty Sabaudzkiej. Składniki – pomidory, mozzarella i bazylia – symbolizowały kolory włoskiej flagi.

Kiedy powstała pierwsza pizzeria na świecie?

Najstarsza pizzeria na świecie to Antica Pizzeria Port’Alba w Neapolu, założona w 1738 roku jako uliczny stragan. W 1830 roku przekształciła się w lokal z siedzącymi miejscami i działa do dziś.

Kiedy pizza trafiła do USA?

Pizza dotarła do Stanów Zjednoczonych wraz z falą włoskiej emigracji pod koniec XIX wieku. Pierwszą licencjonowaną pizzerię w USA – Lombardi’s – otworzył Gennaro Lombardi w Nowym Jorku w 1905 roku.

Co to jest pizza neapolitańska?

Pizza neapolitańska (pizza napoletana) to tradycyjny styl pizzy z Neapolu, chroniony certyfikatem Vera Pizza Napoletana. Charakteryzuje się cienkim, miękkim ciastem z puszystym brzegiem (cornicione), wypiekiem w piecu drewnianym w 485 stopniach Celsjusza przez 60-90 sekund oraz prostymi, wysokiej jakości składnikami.

Czy pizza naprawdę pochodzi z Włoch?

Pizza w dzisiejszej formie pochodzi z Włoch – konkretnie z Neapolu. Jej przodkowie – płaskie placki z dodatkami – powstawali jednak w wielu kulturach starożytnych: w Egipcie, Grecji, Rzymie i Babilonii. Włosi połączyli te tradycje z pomidorami z Ameryki i mozzarellą, tworząc danie, które znamy.

Kiedy pizza wpisana na listę UNESCO?

Sztuka neapolitańskiego pizzaiolo została wpisana na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO w grudniu 2017 roku. Ochroną objęto rzemiosło przygotowywania pizzy – od formowania ciasta po obsługę pieca – a nie sam produkt.

Czym różni się pizza neapolitańska od rzymskiej?

Pizza neapolitańska ma miękkie, grube ciasto z puszystym cornicione (brzegiem), pieczone 60-90 sekund w bardzo gorącym piecu. Pizza rzymska (pizza al taglio) jest cienka, chrupiąca, pieczona dłużej w niższej temperaturze i sprzedawana na prostokątne kawałki na wagę. Neapolitańska jest miękka i wilgotna w środku, rzymska – sucha i krucha.